اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نظام اقتصادی کشور را بر پایه سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی استوار دانسته است.
شرکت تعاونی شرکتی است از اشخاص حقیقی یا حقوقی که به منظور رفع نیازمندی های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی اعضا از طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری آنان ، موافق اصولی که در قانون شرکت های تعاونی مصوب 9 / 4/ 1352 مصرح است ، تشکیل می شود.
ملاحظه می شود که شرکت تعاونی بر پایه اصول تعاون تشکیل می شود و هدف آن رفع نیازمندی های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی شرکا است که از طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری شرکا که در شرکت تعاونی اعضا نامیده می شوند، صورت می گیرد.

ماده اول بخش تعاونی با الهام از اصل 33 قانون اساسی، برای بخش تعاونی اهداف ذیل را به این شرح تعیین می کند :
1- ایجاد و تامین شرایط و امکانات کار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال کامل.
2- قرار گرفتن وسایل کار در اختیار کسانی که قادر به کار هستند ولی وسایل کار ندارند.
3- پیش گیری از تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروه های خاص، جهت تحقق عدالت اجتماعی
4- جلوگیری از کارفرمای مطلق شدن دولت
5- قرار گرفتن مدیریت و سرمایه و منافع حاصله در اختیار نیروی کار و تشویق بهره برداری مستقیبم از حاصل کار خود.
6- پیش گیری از انحصار، احتکار ، تورم و اضرار به غیر
7- توسعه و تحکیم مشارکت و تعاون عمومی بین همه مردم
با توجه به آنچه گذشت ، در این مقاله، طرح توجیهی تشکیل شرکت های مزبور مورد توجه قرار خواهد گرفت.

    طرح توجیهی ثبت شرکت تعاونی

طبق ماده 2 آیین نامه اجرایی قانون بخش تعاونی ( موضوع تصویب نامه شماره 70/ 23/ ت ه مورخ 23/ 6/ 1371 هیات وزیران ) ، نخستین گام برای تشکیل شرکت تعاونی تهیه ” طرح توجیهی ” است.
در طرح توجیهی باید ضرورت تاسیس شرکت تعاونی ذکر شود. ذکر دلایل مبتنی بر امور ذیل خواهد بود :
1- تناسب هدف های تشکیل شرکت با هدف ها و برنامه های مصوب جمهوری اسلامی  ( آنچه که در ابتدای مقاله آورده شد).
2- میزان سرمایه ثابت و در گردش مورد نیاز ؛
3- تعداد و مشخصات و داوطلبان ، سوابق و مهارت های آنان در رشته فعالیت مورد نظر ؛
4- مبلغی که برای خرید هر سهم باید پرداخت شود.
5- میزان و نحوه سرمایه گذاری و مشارکت دستگاه های دولتی یا عمومی
تهیه طرح توجیهی بر عهده هیئت موسس می باشد. بنابراین هیئت موسس  برای تقاضای موافقت تشکیل شرکت تعاونی پس از تهیه اساسنامه و دعوت افراد واجد الشرایط و تشکیل اولین مجمع عمومی عادی برای بررسی و تصویب آن، می بایست اساسنامه را با یک طرحی به عنوان طرح توجیهی یا طرح پیشنهادی تهیه کند که مشتمل بر لزوم تاسیس شرکت تعاونی باشد. همچنین هیئت مدیره باید نماینده تام الاختیاری را طی صورتجلسه برای معرفی به وزارت تعاون تعیین کند سپس به همراه تقاضای موافقت به وزارت تعاون ارائه دهد.
وزارت تعاون پس از دریافت درخواست هیئت موسس و مدارک لازم ، آن ها را بررسی می نماید و در صورت پذیرفته شدن درخواست ، موافقتنامه تشکیل شرکت تعاونی را صادر می نماید و نمونه اساسنامه و فرم های مورد نیاز را در اختیار نماینده هیئت موسس قرار می دهد. لازم است اضافه شود که وزارت تعاون باید ظرف مدت 5 روز مراتب را به هیئت موسس اطلاع دهد. هیئت مکلف است حداکثر ظرف مدت دوماه برای رفع نقص طرح توجیهی و تکمیل مدارک و تحویل آن ها به وزارت تعاون اقدام کند.
یادآوری می شود که پس از آنکه وزارت تعاون طرح توجیهی را پذیرفت ؛ هرگونه تغییر در آن باید با مجوز آن وزارت انجام گیرد.
چنانچه وزارت تعاون موافقت خود را برای تشکیل شرکت اعلام دارد مراحل بعدی باید صورت گیرد. این مراحل عبارت است از :
اخذ مجوز فعالیت شرکت تعاونی – تدوین اساسنامه به جهت تصویب اعضاء- افتتاح حساب بانکی – دعوت از افراد واجد الشرایط مندرج در اساسنامه ( شرایط عمومی و اختصاصی ) – تطبیق شرایط داوطلبان با اساسنامه – دعوت از کارشناسان رسمی دادگستری برای ارزیابی آورده های غیرنقدی – انتشار آگهی دعوت اولین مجمع عمومی عادی- قبول درخواست داوطلبان نامزدی عضویت در هیئت مدیره و سمت بازرس- ارسال یک نسخه از آگهی دعوت به وزارت کار ؛ تعاون و رفاه اجتماعی – درخواست عضو ناظر برای حضور در جلسه اولین مجمع عمومی عادی – تهیه و تنظیم فرم های درخواست عضویت و تعهد به رعایت قوانین و مقررات مربوطه و اساسنامه – تهیه اوراق خرید سهام
باسمه تعالی
” تعاونوا علی البر و التقوی ”
موافقتنامه تشکیل شرکت / اتحادیه تعاونی

                                                                  شماره : …………………..
تاریخ : …………………….
هیئت موسس شرکت / اتحادیه تعاونی ……………………………. ( در شرف تاسیس)
سلام علیکم
بازگشت به درخواست مورخ ……………….. با بررسی کلیات طرح پیشنهادی ارائه شده و در صورت رعایت مشخصات مذکور در کلیات طرح و ضوابط و مقررات قانونی، با تشکیل تعاونی به مشخصات ذیل موافقت می گردد. خواهشمند است طبق دستورالعمل مربوطه نسبت به انجام مراحل و تشریفات قانونی تشکیل تعاونی حداکثر دو ماه از تاریخ صدور این موافقتنامه اقدام و مدارک لازم را جهت بررسی و صدور مجوز ثبت به این اداره کل / اداره تعاون ارائه نمایید.
بدیهی است این موافقتنامه جهت انجام مراحل تاسیس صادر شده و پس از انقضای مهلت مقرر، در صورت تمدید این اداره کل / اداره تعاون معتبر خواهد بود.
موسسین :                                                               خلاصه طرح :
ردیف .  نام و نام خانوادگی .  نام پدر                           1. موضوع فعالیت :……………………………………
……       ………………..    ………..                         2. ظرفیت تولید : ……………………………………….
……       ………………..    ………..                        3. اشتغال زایی طرح : ……………………………….نفر
……       ………………..    ………..                        4. تعداد اعضا : ……………………………………….نفر
……       ………………..    ………..                       5. سرمایه گذاری کل : ……………………………….ریال
6. سرمایه گذاری ثابت : ……………………………..ریال
7. سرمایه در گردش : ……………………………….ریال
8. سرمایه اولیه : ……………………………………..ریال
9. بهای یک سهم : ……………………………………ریال
10. تعداد سهام : ………………………………………سهم
11.  گرایش ………………………………………………..
رونوشت :
1. وزارت تعاون – دفتر تشکیل و توسعه تعاونی ها          مدیر کل / رئیس اداره تعاون
2.
3.
4.